16 nguyên nhân gây bệnh tiểu đường type 1, type 2 và đối tượng dễ mắc

10/10/2019 12:00
Những nguyên nhân gây bệnh tiểu đường thường xuất phát từ lối sống, thói quen sinh hoạt và ăn uống hằng ngày. Chính vì thế bạn cần nắm rõ để phòng tránh cũng như có biện pháp điều trị thích hợp. Dưới đây là các loại bệnh tiểu đường và nguyên nhân tương ứng.

1. Vì sao bị tiểu đường

Bệnh tiểu đường là tình trạng cơ thể không thể tạo ra đủ insulin hoặc không sử dụng insulin đúng cách khiến glucose không chuyển hóa thành năng lượng đi vào trong máu. Khi tỷ lệ dâng lên quá cao sẽ dẫn đến bệnh đái tháo đường, lượng glucose trong máu cao có thể gây ra nhiều vấn đề tim mạch, thận, mắt và các dây thần kinh. Đặc biệt, tình trạng tiêu đường thai kỳ có thể gây dị tật bẩm sinh ở trẻ đang lớn. 

Phát hiện tiểu đường qua đo lượng glucose trong máu

Phát hiện tiểu đường qua đo lượng glucose trong máu (Nguồn: vneconomy.vn)

2. Tiểu đường có mấy loại

2.1. Tiểu đường type 1

Tiểu đường loại 1 là loại rối loạn tự miễn dịch. Hệ thống miễn dịch của cơ thể làm hỏng các tế bào trong tuyến tụy và hạn chế sản xuất insulin. Nguyên nhân của nhóm bệnh này không liên quan nhiều đến thói quen sinh hoạt, thực phẩm hay lối sống, nếu bạn được chẩn đoán mắc tiểu đường type 1 thì sẽ phải sống chung với bệnh cả đời, hiện nay chưa có biện pháp nào chữa trị dứt điểm. 

2.2. Tiểu đường type 2

Đây không phải trường hợp bệnh tự miễn, nó phát sinh từ các yếu tố môi trường, gen di truyền hoặc cơ thể tạo ra đủ insulin nhưng không sử dụng triệt để. Căn bệnh này có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe lâu dài và nghiêm trọng, làm giảm thị lực, mù lòa ở những người trong độ tuổi lao động. 

2.3. Tiểu đường thai kỳ

Bệnh đái tháo đường thai kỳ là tình trạng nhau thai sản sinh hormone ngăn cơ thể sử dụng insulin hiệu quả, hay còn gọi là kháng insulin. Glucose không được hấp thụ bởi các tế bào mà tích tụ trong máu gây ra đường huyết cao. Các triệu chứng tiểu đường thai kỳ có thể biến mất sau khi sinh hoặc gây ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển của trẻ nhỏ. 

3. Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường type 1

3.1. Hệ miễn dịch

Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường loại 1 chưa được kiểm chứng nhưng một trong số các yếu tố phổ biến nhất là do hệ miễn dịch của cơ thể phá hủy nhầm các tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy. Ngay khi tình trạng này xuất hiện, bạn sẽ bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, thiếu sức sống, nhanh đói do glucose nạp vào cơ thể không được chuyển hóa thành năng lượng mà đi trực tiếp vào trong máu, khiến lượng đường huyết tăng lên và cảm thấy “ăn bao nhiêu cũng không đủ”.

3.2. Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường là một trong các yếu tố tác động lên đời sống, tăng nguy cơ mắc bệnh béo phì. Nhiều nghiên cứu cho rằng nó là tiền tố dẫn đến tiểu đường và nhiều chứng tự miễn khác. Một môi trường lành mạnh sẽ giúp cơ thể phát triển toàn diện, cải thiện sức khỏe và giảm nguy cơ đường huyết cao. 

3.3. Các yếu tố di truyền

Nếu cha mẹ hoặc anh chị em mắc tiểu đường loại 1 thì nguy cơ di truyền cho các thành viên khác trong gia đình là rất cao. Tuy nhiên chưa có một tỷ lệ chính xác nào được thống nhất nhưng rõ ràng nó đang xảy ra thường xuyên trong cuộc sống, thậm chí những đứa trẻ nhỏ tuổi cũng có nguy cơ mắc phải do nhiễm gen thay đổi cấu trúc hệ miễn dịch từ bố mẹ. 

3.4. Chế độ ăn uống

Glucose đến từ hai nguồn chính là thực phẩm và gan của bạn, nên một chế độ ăn nhiều đường, nhiều đồ chiên rán, chất béo bão hòa sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh đường huyết. Tiểu đường type 1 thường diễn ra ở những người béo phì, thừa cân, những người có thói quen dùng bữa không đúng giờ, ăn đêm, bỏ bữa sáng. 

Tuy nhiên, để có một chế độ ăn uống phù hợp với cơ thể hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa, dựa vào thể trạng, tiền sử bệnh, tài chính… bác sĩ sẽ tư vấn cho bạn những thực hơn khoa học nhất. 

Thực phẩm ít đường

Thực phẩm ít đường (Nguồn: kienthuctieuduong.vn)

4. Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường type 2

4.1. Ăn uống không lành mạnh

Một trong những nguyên nhân gây bệnh tiểu đường type 2 phổ biến nhất là do chế độ ăn uống không lành mạnh. Đái tháo đường type 2 có nguy hiểm hay không phụ thuộc phần lớn vào thực đơn mỗi ngày, việc sử dụng quá nhiều nước ngọt, chất kích thích, thực phẩm giàu tinh bột khiến cơ thể béo phì, dung nạp lượng lớn glucose, insulin không đủ đáp ứng gây tăng đường huyết. Các chuyên gia khuyến cáo những bạn trẻ nên hạn chế tiêu thụ đồ ăn vặt, đồ chiên rán để duy trì mức cholesterol ổn định, phòng tránh tiểu đường. 

4.2. Ít vận động thể chất

Ít vận động là một trong các nguyên nhân gây bệnh tiểu đường, xuất hiện chủ yếu ở dân văn phòng, nhân viên bảo vệ, người bị dị tật bẩm sinh…. Tùy thuộc vào độ tuổi, bạn nên duy trì các bài tập thể dục, chạy, nhảy aerobic 60 đến 150 phút mỗi ngày để tiêu bớt mỡ thừa, ngăn chặn béo phì, đủ insulin dung nạp glucose. Nếu có thời gian, hãy săn tìm các voucher yoga tại các trung tâm uy tín để tập luyện thường xuyên, tiết kiệm thời gian cũng như chi phí. 

4.3. Béo phì

Béo phì là một trong các căn bệnh phổ biến trong xã hội hiện đại gây cao đường huyết và tăng nguy cơ mắc tiểu đường type 2. Tuyến tụy không kịp sản sinh đủ insulin để dung nạp glucose khiến lượng đường dư thừa đi vào trong máu. Bạn có thể phòng tránh bằng cách thực hiện chế độ giảm cân nghiêm ngặt, thay thế đồ ăn nhiều dầu mỡ bằng rau củ quả tươi xanh, bổ sung vitamin C từ nước ép trái cây tự nhiên và hạn chế tinh bột nhờ yến mạch, ngũ cốc giàu dinh dưỡng. Không chỉ là nguyên nhân gây bệnh tiểu đường, béo phì còn là nguồn cơn của các vấn đề về tim mạch, thận và chức năng nội tạng khác. 

4.4. Hút thuốc lá, rượu bia

Hút thuốc lá và uống nhiều bia rượu không những gây ra các vấn đề về gan, phổi mà còn là một trong các nguyên nhân gây bệnh tiểu đường. Các chất kích thích khi vào cơ thể gây ức chế tuyến tụy tiết insulin, làm rối loạn dung nạp glucose và tăng đường huyết. Nếu bạn là người đam mê đồ uống có cồn thì ngay hôm nay hãy tập tiết chế, giảm tần suất uống cho đến khi duy trì được mức độ ổn định. Nếu thực hiện quá khó, hãy đến gặp bác sĩ để được tư vấn lộ trình cai nghiện hiệu quả nhất. 

4.5. Stress

Stress không chỉ tàn phá con người về mặt tinh thần mà còn gây nên các vấn đề về sức khỏe, ngăn chặn sản sinh insulin và tăng nguy cơ mắc tiểu đường type 2. Nếu bạn đang rơi vào tình trạng u uất, căng thẳng không thể giải thoát thì hãy tham khảo các cách giảm stress hiệu quả bằng việc tâm sự với bạn bè, người thân, du lịch hoặc theo đuổi các sở thích trước đây bản thân bỏ lỡ.  

Stress là một trong các nguyên nhân gây bệnh tiểu đường ở bất cứ ai

Stress là một trong các nguyên nhân gây bệnh tiểu đường ở bất cứ ai (Nguồn: birthrightstcharles.org)

5. Nguyên nhân tiểu đường thai kỳ

Mặc dù nguyên nhân gây bệnh tiểu đường thai kỳ chưa thực sự được kiểm chứng nhưng có một số giả thuyết về điều kiện xảy ra cho bạn tham khảo. Nhau thai cung cấp cho thai nhi đang phát triển các chất dinh dưỡng và nước, đồng thời cũng sản sinh ra nhiều loại hormone để duy trì thai kỳ. 

Một số hormone này có thể có tác dụng ngăn chặn insulin hay còn gọi là kháng insulin làm tăng đường huyết. Thông thường, tuyến tụy sẽ tăng cường bổ sung insulin để khắc phục nhưng với một số phụ nữ những nỗ lực này là không đủ, dẫn đến tiểu đường thai kỳ. 

Hiện tượng này có nguy cơ xảy ra trong tuần 20 đến 24 nên giai đoạn này cần lên chế độ ăn uống khoa học đủ chất dinh dưỡng cho bà bầu, duy trì khám thai định kỳ để phát hiện dấu hiệu bệnh và phòng tránh. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ bao gồm thừa cân, béo phì, tiền sử gia đình mắc bệnh tiểu đường, đã sinh con trước đó với cân nặng lớn hơn 4kg, và ở phụ nữ trên 25 tuổi. 

Tiểu đường thai kỳ xuất phát từ những nguyên nhân đơn giản

Tiểu đường thai kỳ xuất phát từ những nguyên nhân đơn giản (Nguồn: mustelausa.com)

6. Nguyên nhân tiểu đường từ lối sống hàng ngày

6.1. Bỏ bữa sáng 

Bỏ bữa sáng là thói quen xấu của nhiều người làm tăng nguy cơ béo phì cũng như dễ mắc phải bệnh tiểu đường type 2. Nguyên nhân chính là do dậy muộn, lười nấu nướng, không có thời gian chuẩn bị bữa sáng nên nhịn đói đến trưa. Ngoài việc làm rối loạn dung nạp glucose thì còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến dạ dày, không khắc phục sớm dẫn đến tình trạng đau dạ dày. 

6.2. Thức khuya hoặc ngủ trễ

Thức khuya hoặc ngủ trễ là tiền tố khiến bạn dậy muộn vào sáng hôm sau, không kịp nấu ăn và ảnh hưởng đến sức khỏe, căng thẳng đầu óc. Nếu quá nhiều công việc bạn nên sắp xếp để hoàn thiện vào sáng sớm hôm sau, ngủ sớm dậy sớm sẽ giúp cơ thể luôn sảng khoái và chủ động trước mọi vấn đề. 

6.3. Công việc hay ngồi

Một công việc hay phải ngồi nhiều gây tích tụ mỡ và tăng nguy cơ tiểu đường type 2. Đặc biệt với các bạn làm văn phòng, tính chất công việc phải ngồi liên tục suốt 8 tiếng sẽ khiến cơ thể căng thẳng, mệt mỏi, stress và trí óc bị đình trệ. Nếu có thể hãy cố gắng dành ra 30 - 60 phút mỗi ngày để vận động nhẹ nhàng, đi lại, tập thể dục hoặc xoay các khớp cho đỡ mỏi. 

6.4. Thói quen uống cà phê

Cafein giúp đầu óc tỉnh táo, tăng sự tập trung nhưng nếu lạm dụng quá mức có thể tăng nguy cơ mắc tiểu đường type 2. Bạn chỉ nên uống cà phê vào mỗi buổi sáng để khởi động ngày mới hoặc thỉnh thoảng bổ sung nhằm tăng sự tập trung, không sử dụng nó như một loại thức uống giải khát bạn nhé. 

7. Đối tượng dễ mắc bệnh tiểu đường

7.1. Trẻ em và thanh thiếu niên

Trẻ em và thanh thiếu niên là hai nhóm đối tượng tiêu thụ đồ ăn ngọt, các món chiên rán nhiều nhất. Chính vì thế tiểu đường ngày càng trẻ hóa xuống mức tuổi từ 10 đến 20, gây ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe, kết quả học tập cũng như làm việc.

7.2. Phụ nữ mang thai

Hormone sinh ra từ nhau thai vừa hỗ trợ cung cấp dinh dưỡng cho trẻ vừa khiến mẹ bầu tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường. Ngoài ra, văn hóa “ăn cho con” trong giai đoạn này cũng khiến mẹ bầu tăng cân đột ngột, dẫn đến tình trạng béo phì và đường huyết tăng cao. 

Căn bệnh này không những tác động tới sức khỏe của mẹ mà còn có thể gây dị tật bẩm sinh ở con. Chính vì thế mẹ bầu cần liên tục lắng nghe cơ thể, khám thai thường xuyên để sớm phát hiện và chữa trị. 

7.3. Người trưởng thành và người lớn tuổi

Có thể bạn chưa biết, người trưởng thành và người lớn tuổi có nguy cơ mắc tiểu đường rất cao bởi các vấn đề về tim mạch, thói quen ít vận động và sử dụng rượu bia. Ngoài ra, cơ thể không còn nhu cầu tăng trưởng về chiều cao nên bắt đầu tập trung vào cân nặng, một chế độ ăn uống không hợp lý có thể gây béo phì, mỡ máu trong thời gian ngắn. 

Người lớn tuổi cần chăm chỉ tập thể dục nhẹ nhàng để ngăn ngừa tăng đường huyết

Người lớn tuổi cần chăm chỉ tập thể dục nhẹ nhàng để ngăn ngừa tăng đường huyết (Nguồn: squarespace-cdn.com)

Những thông tin trên đây cũng đã giúp cho bạn phần nào nắm được các nguyên nhân gây bệnh tiểu đường để có cách phòng ngừa kịp thời. Nếu bạn hoặc người thân đang mắc một trong các nhóm bệnh trên thì hãy tìm mua voucher xét nghiệm tầm soát tiểu đường tại phòng khám Careplus, Vinmec hoặc các cơ sở y tế uy tín khác để cơ thể luôn được khỏe mạnh, ngăn ngừa kịp thời biến chứng nguy hiểm.

Từ khóa