Bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì là gì, nguyên nhân, hậu quả, cách chữa

25/05/2019 12:10
Chỉ số bệnh rối loạn tâm thần ở lứa tuổi thanh thiếu niên Việt Nam đang tăng nhanh trong những năm gần đây. Các bệnh rối loạn phổ biến thường gặp là sợ cô đơn, tăng động, rối loạn lo âu, rối loạn hành vi và đặc biệt nhiều nhất là căn bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì.

1. Bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì là gì?

Bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì được coi là một trong nhóm bệnh rối loạn tâm thần gây ra cho người bệnh cảm giác lo âu, buồn bã, chán nản hay không còn hứng thú với mọi việc trong cuộc sống. Nguyên nhân chính của căn bệnh này thường xuất phát khi trẻ nhận quá nhiều áp lực xung quanh: Bố mẹ, thầy cô, bạn bè, việc học hành, chuyện tình cảm, sự thay đổi ở cơ thể hay sử dụng các chất gây nghiện quá nhiều. Do vậy, bố mẹ cần phải là người thường xuyên động viên, chăm sóc và quan sát các dấu hiệu trầm cảm tuổi dậy thì con có mắc phải hay không để kịp thời giải quyết.

Bệnh tuổi dậy thì có thực sự nguy hiểm hay không?

Bệnh tuổi dậy thì có thực sự nguy hiểm hay không? (Nguồn: bookingcare.vn)

2. Nguyên nhân bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì

2.1. Sự biến đổi hormone trong cơ thể

Việc dậy thì được hình thành là do sự thay đổi hormone trong cơ thể. Những hormone này được sản xuất bởi não, các cơ quan sinh dục và có thể bị ảnh hưởng bởi yếu tố tâm lý bên ngoài. Nếu hormone có sự thay đổi bất thường về nồng độ cortisol, hormone tuyến giáp hay tăng trưởng quá nhiều sẽ khiến trẻ mắc phải bệnh.

2.2. Thay đổi về ngoại hình bên ngoài

Khi bước vào lứa tuổi dậy thì, trẻ thanh thiếu niên sẽ có nhiều thay đổi về cơ thể như lông mu, lông nách, râu, ngực hay các bộ phận sinh dục phát triển hơn. Những biến đổi về ngoại hình và sinh lý này có thể gây ra bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì nếu thay đổi quá nhanh, khiến trẻ cảm thấy lo lắng và suy nghĩ quá nhiều.

2.3. Thời điểm dậy thì cả tâm sinh lý đều có những thay đổi

Bước vào tuổi dậy thì trẻ sẽ thường có những thay đổi về tâm sinh lý kể cả tinh thần lẫn thể chất. Nếu gặp phải nhiều áp lực từ việc học hành, thi cử hay đến từ chuyện tình cảm cá nhân dẫn tới tâm lý thay đổi. Những áp lực này nếu dồn nén quá nhiều sẽ khiến trẻ bị rối loạn tâm lý gây ra bệnh trầm cảm. Trẻ sẽ thường cảm thấy mệt mỏi, lo âu, buồn phiền, giảm cân nhanh chóng, hoảng sợ, cáu gắt và đặt biệt rất ít tiếp xúc với người xung quanh.

Do ở độ tuổi tâm sinh lý thay đổi nhiều nên nhiều bạn trẻ thường mắc phải chứng bệnh trầm cảm

Do ở độ tuổi tâm sinh lý thay đổi nhiều nên nhiều bạn trẻ thường mắc phải chứng bệnh trầm cảm (Nguồn: kimthankhang.vn)

2.4. Cảm thấy thua kém bạn bè

Một số trẻ thường luôn muốn chứng tỏ mình không hề thua kém bạn bè bất kỳ điều gì về vật chất hay do sợ bị bạn bè tẩy chay, cô lập bởi khác biệt điều kiện sống so với tập thể. Nếu cha mẹ không đáp ứng được những điều kiện như vậy, trẻ sẽ thường cảm thấy tự ti và mặc cảm về bản thân dẫn tới mắc chứng bệnh này.  

2.5. Không nhận được sự cảm thông

Nhiều trẻ vị thành niên mất phương hướng khi có sự thay đổi về tâm sinh lý và ngoại hình thường không nhận được sự tư vấn, giúp đỡ từ cha mẹ hay thầy cô. Hoặc do việc học tập nhận được kết quả không được tốt mà trẻ không nhận được cảm thông và chỉ bảo từ người thân xung quanh cũng dễ khiến trẻ áp lực lớn rồi mắc bệnh trầm cảm.

2.6. Nạn bắt nạt, bạo lực trong học đường

Những trẻ vị thành niên bị bạo lực tại học đường về thể xác, ngôn ngữ hay tinh thần thường cảm thấy bị sợ hãi, tổn thương, lo âu, suy sụp và rất chán nản. Nỗi ám ảnh và sự sợ hãi phải làm thế nào để thoát khỏi việc bị bắt nạt là một trong những nguyên nhân trầm cảm ở tuổi dậy thì. Nếu không có sự can thiệp kịp thời, bệnh tình có thể kéo dài đến hết cuộc đời và để lại nhiều di chứng nghiêm trọng.

2.7. Áp lực trong học tập và kỳ vọng quá mức của gia đình

Nếu như chịu áp lực quá lớn về điểm số học tập bởi cha mẹ lại đặt kỳ vọng quá nhiều sẽ khiến trẻ thường lo lắng, buồn phiền. Áp lực bị dồn nén và kéo dài, không nhận được sự cảm thông và giúp đỡ từ người thân xung quanh sẽ dẫn tới bệnh trầm cảm.

2.8. Nghiện game

Trẻ bị nghiện game thường cô lập bản thân, ngại giao tiếp với bạn bè và người thân xung quanh. Ít tiếp xúc với cộng đồng xã hội, tập trung chủ yếu mọi suy nghĩ và thời gian để chơi game. Nếu để tình trạng này kéo dài sức khỏe và thể trạng của trẻ sẽ bị suy giảm dẫn tới mắc bệnh trầm cảm.

2.9. Gia đình thiếu hạnh phúc

Ngoài từ việc học tập ra thì áp lực từ yếu tố gia đình cũng dễ khiến trẻ mắc bệnh trầm cảm. Nếu cha mẹ không hạnh phúc, thường xuyên cãi nhau, đánh nhau hoặc ly hôn khiến gia đình tan vỡ, sẽ khiến trẻ cảm thấy đau buồn và lo lắng kéo dài.

2.10. Không quan tâm con cái đúng mức

Có nhiều bậc phụ huynh thường mắc sai lầm khi quá nghiêm khắc hoặc quan tâm quá mức tới mọi khía cạnh cuộc sống của con trẻ. Nhưng có nhiều cha mẹ lại quá thoải mái, để con mình tự giải quyết mọi vấn đề mà không hướng dẫn hay chỉ bảo. Những điều này thường khiến trẻ cảm thấy bị áp lực lớn hoặc cảm thấy không nhận được sự quan tâm dẫn tới mắc phải căn bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì.

Cha mẹ không nên can thiệp quá nhiều vào cuộc sống riêng của trẻ vị thành niên

Cha mẹ không nên can thiệp quá nhiều vào cuộc sống riêng của trẻ vị thành niên (Nguồn: afamily.vn)

3. Hậu quả tác hại bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì

3.1. Lệch lạc trong suy nghĩ

Nếu để trẻ bị trầm cảm quá lâu và không có sự can thiệp kịp thời sẽ dẫn tới có thể mắc bệnh tâm thần. Trẻ sẽ thường có suy nghĩ lệch lạc về cách ứng xử với mọi người xung quanh hay bị lệch lạc về giới tính. Lúc này phụ huynh cần đưa trẻ thực hiện khám chuyên khoa tâm lý tại các trung tâm y tế.

3.2. Học tập sa sút

Hệ lụy của bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì ảnh hưởng nhất tới kết quả học tập. Việc học tập sẽ không còn hứng thú với trẻ, lười học, học không tập trung và kết quả giảm sút. Kèm theo đó trẻ sẽ tỏ ra mệt mỏi và chán nản nếu ép trẻ ngồi vào bàn học.

3.3. Sợ giao tiếp

Trẻ ở độ tuổi dậy thì nếu mắc bệnh trầm cảm sẽ thường ngại và sợ giao tiếp với bạn bè và thầy cô. Trong một số trường hợp bệnh nặng hơn, trẻ sẽ không chịu nói chuyện và sống khép mình lại kể cả với ông bà, cha mẹ, anh chị em trong nhà.

Trẻ ở độ tuổi dậy thì mắc bệnh trầm cảm sẽ thường sợ phải giao tiếp với người xung quanh

Trẻ ở độ tuổi dậy thì mắc bệnh trầm cảm sẽ thường sợ phải giao tiếp với người xung quanh (Nguồn: tamsubantre.org)

3.4. Phát sinh tệ nạn xã hội

Trong nhiều trường hợp trẻ ở độ tuổi thanh thiếu niên bị mắc bệnh trầm cảm kéo dài và không được điều trị kịp thời sẽ thường mắc tệ nạn xã hội. Đa số trẻ vì quá âu lo, buồn phiền khi chịu áp lực từ nhiều phía sẽ thường tìm tới rượu bia hoặc các chất gây nghiện như ma túy đá, cần sa…

3.5. Dễ bị sa ngã bởi cám dỗ, kẻ xấu

Ở những trẻ bị mắc bệnh trầm cảm thường có tâm lý nhẹ dạ, cả tin theo lời của những đối tượng xấu. Các đối tượng này thường dụ dỗ trẻ làm những điều sai trái vi phạm quy chuẩn đạo đức hay vi phạm pháp luật, như ăn trộm, ăn cắp, hút chích ma tuy hay nặng hơn là thực hiện các việc đồi trụy.

3.6. Ảnh hưởng đến sự phát triển của cơ thể sau này

Nếu không điều trị bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì kịp thời có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của cơ thể trẻ. Do trẻ suy nghĩ và áp lực quá nhiều khiến việc ăn uống không đều đặn ảnh hưởng tới mức độ dinh dưỡng và mức độ cơ thể phát triển. Nhất là ở độ tuổi này cơ thể của trẻ có nhiều sự thay đổi lớn về chiều cao hay cân nặng, nên cần đặc biệt phải chú tâm hơn tới việc điều trị nếu trẻ mắc bệnh.

3.7. Tâm lý không ổn định

Trẻ ở độ tuổi thành niên bị mắc bệnh trầm cảm thường có tâm lý không được ổn định. Luôn cảm thấy buồn bã, trống vắng, không cảm xúc với bất kỳ điều gì và có lúc trẻ sẽ khóc hay ngồi cười một mình. Lúc này phụ huynh cần đưa ngay trẻ khám tại các bệnh viện hoặc trung tâm y tế.

3.8. Tự tử

Bệnh trầm cảm sẽ ở mức độ nặng nhất nếu trẻ thường xuyên kể những câu chuyện liên quan tới cái chết. Có rất nhiều trẻ do phụ huynh và người thân không phát hiện để điều trị và chăm sóc kịp thời, nên đã dẫn tới tình trạng tự tử vô cùng đáng tiếc.

Do tâm lý không ổn định nên nhiều trẻ vị thành niên thường mắc bệnh trầm cảm

Do tâm lý không ổn định nên nhiều trẻ vị thành niên thường mắc bệnh trầm cảm (Nguồn: generalivietnam.vn)

4. Cách vượt qua trầm cảm ở tuổi dậy thì

4.1. Trao đổi với con như những người bạn

Nếu con trẻ đang trong độ tuổi dậy thì mà có biểu hiện mắc bệnh trầm cảm, cha mẹ nên nói chuyện với con như những người bạn. Phụ huynh có thể bắt đầu trò chuyện với con mình theo nhiều cách, ví dụ như “Con à! Dạo này con có chuyện gì buồn phải không? Mẹ không thấy con đi sinh hoạt ở câu lạc bộ như mọi tuần.

Có chuyện gì xảy ra vậy con?”. Những câu hỏi như vậy sẽ khiến trẻ cảm thấy tin tưởng vào cha mẹ để chia sẻ những vướng mắc trong cuộc sống đang gặp phải. Ngoài ra phụ huynh hãy đưa trẻ ra khỏi nhà, tới những nơi vui chơi hoặc có thể đi du lịch khám phá những miền đất mới cũng là cách vượt qua trầm cảm ở tuổi dậy thì hiệu quả.

4.2. Gỡ rối những vướng mắc

Trẻ mắc bệnh trầm cảm ở độ tuổi dậy thì muốn điều trị khỏi bệnh, trước hết phải gỡ rối được hết những vướng mắc trong lòng. Như không còn ai tạo áp lực cho trẻ về việc học tập, mối quan hệ của cha mẹ được ổn thỏa hoặc trẻ không còn bị bạn bè bắt nạt ở trường. Việc giải quyết nguyên nhân khiến trẻ phải lo âu và suy nghĩ sẽ là phương pháp chữa căn bệnh trầm cảm hiệu quả nhất.

Cách đối phó với trầm cảm ở tuổi dậy thì

Cách đối phó với trầm cảm ở tuổi dậy thì (Nguồn: chuadaukhopgoi.com)

4.3. Ăn uống đủ chất

Do mắc bệnh trầm cảm quá lâu khiến cơ thể của trẻ sẽ bị suy nhược, đồng thời quá trình trao đổi chất sẽ bị gián đoạn. Cần cung cấp cho trẻ những thức ăn dinh dưỡng tốt cho hệ thần kinh, phải có đầy đủ chất xơ, protein, các khoáng chất và vitamin. Ngoài ra cần chú ý bổ sung những thực phẩm có lợi cho việc hoạt động thần kinh tại não bộ.

4.4. Ngủ đủ giấc

Theo nhiều nghiên cứu khoa học liên quan tới bệnh trầm cảm ở độ tuổi thanh thiếu niên, nguyên nhân mắc bệnh tới 50% là do trẻ không ngủ đủ giấc. Nghiên cứu cho rằng phụ huynh cần đảm bảo cho trẻ ngủ từ 7 đến 9 tiếng trong một ngày để não bộ được nghỉ ngơi sau ngày dài học tập và làm việc.

4.5. Cách ly đứa trẻ ra khỏi môi trường độc hại

Nhiều trẻ ở tuổi dậy thì bị bệnh trầm cảm thường bị bạn bè cám dỗ hoặc người xấu lôi kéo vào những tệ nạn xã hội. Cha mẹ và người thân xung quanh cần phải theo dõi sát sao những biểu hiện xấu của con trẻ, để ngăn cách ra khỏi những môi trường xấu như vậy.

4.6. Trang bị những thông tin về giáo dục giới tính cho con cái

Nhiều cha mẹ thường chủ quan không chỉ bảo cho con mình việc giáo dục giới tính. Nhất là đối với trẻ vị thành niên bị mắc bệnh trầm cảm thì điều này càng cần thiết hơn. Cha mẹ nên giải đáp cho con mình những vấn đề tâm sinh lý, để giúp trẻ hiểu rõ về bản thân mình hơn và tránh được khỏi các nguy cơ xấu xảy ra.

4.7. Gặp người có chuyên môn để được tư vấn

Nếu phụ huynh nhận thấy rằng con mình đã mắc bệnh trầm cảm ở giai đoạn quá nặng, nên trao đổi tình trạng hiện tại trước với bác sĩ tâm lý ở các bệnh viện lớn, chuyên môn cao. Các bác sĩ tâm lý sẽ đưa ra lời khuyên cho các bậc phụ huynh phương pháp điều trị tốt nhất cho con trẻ.

4.8. Sàng lọc và điều trị trầm cảm kịp thời

Nếu các phương pháp điều tại nhà không hiệu quả, phụ huynh cần đưa con đến ngay các trung tâm y tế hay bệnh viện để sàng lọc, khám tổng quát đưa ra phương hướng điều trị trầm cảm ở tuổi dậy thì tốt nhất.

Nên gần gũi và chia sẻ cùng trẻ những thông tin về giáo dục giới tính

Nên gần gũi và chia sẻ cùng trẻ những thông tin về giáo dục giới tính (Nguồn: baocantho.com.vn)

Riêng đối với các bạn trẻ đang ở lứa tuổi vị thành niên nếu tự bản thân đã phát hiện mắc phải bệnh, hãy tới gặp các bác sĩ và thực hiện khám bệnh tổng quát càng sớm càng tốt. Hoặc nếu có thể cũng nên chia sẻ tình trạng bệnh với phụ huynh hoặc bạn bè, chắc chắn họ sẽ là những người đồng hành cùng bạn suốt quá trình chữa và điều trị căn bệnh trầm cảm ở tuổi dậy thì.